Maternele stress en sociale ondersteuning

Titel artikel: Maternele stress en sociale ondersteuning

Auteur(s): Hendrix, E

Jaargang/nr: 12/4

« Overzicht zoekresultaten

Samenvatting

De aanpak van psychische problemen van kraamvrouwen is voor zorgverleners hét aandachtspunt van de toekomst. Maternele stress is één van die psychische problemen. Iedere moeder ervaart wellicht maternele stress in bepaalde mate. Maar de hoeveelheid stress en de manier waarop de moeder hiermee omgaat, kunnen van maternele stress een probleem maken. Maternele stress kan negatieve gevolgen hebben voor de psychische en fysieke gezondheid van de moeder, voor de relatie met haar partner en voor de ontwikkeling en gezondheid van haar kind. Uit verschillende onderzoeken blijkt dat er een verband zou bestaan tussen maternele stress en sociale ondersteuning. Een hogere mate van sociale ondersteuning zou samenhangen met een lager niveau van maternele stress.
In dit onderzoek werd deze hypothese onderzocht op een steekproef (n=92) van Belgisch-Limburgse moeders die ongeveer een jaar voor de studie bevallen waren van een gezonde eenling. Voor dit onderzoek werd een vragenlijst met 58 items ontwikkeld betreffende demografische variabelen (maternele leeftijd, afkomst, pariteit en opleidingsniveau), maternele stress en sociale ondersteuning. Voor de vragen betreffende maternele stress werd een beroep gedaan op de Swedish Parenthood Stress Questionnaire. De vragen betreffende sociale ondersteuning waren ook geïnspireerd op eerder onderzoek. De gebruikte vragenlijst in dit onderzoek bleek valide en betrouwbaar te zijn en zou dus - na verfijning weliswaar -opnieuw kunnen gebruikt worden in een grootschaliger onderzoek.

Er was een responspercentage van 30.6% en de onderzoekspopulatie bleek qua demografisch profiel redelijk goed overeen te komen met de Vlaamse populatie van pasbevallen moeders.
De bevindingen van dit onderzoek geven aan dat er inderdaad een negatieve correlatie zou bestaan tussen maternele stress en sociale ondersteuning, zoals werd vooropgesteld in de hypothese. Dit bevestigt eerder onderzoek op dit gebied. Enkel de 'Emotionele Ondersteuning' zou verband houden met de maternele stress. Dit betekent dat de ondersteuning die de jonge moeder krijgt van haar partner, familie en vrienden sterk samenhangt met haar niveau van maternele stress. 'Praktische' en 'Professionele Ondersteuning' bleken eerder van ondergeschikt belang. Het gemiddelde niveau van maternele stress was 2.47 (range 1-5; SD=0.53). Dit gemiddelde lag aan de lage kant van de schaal, wat betekent dat de respondenten gemiddeld geen hoge stress ervaarden. Dit is vergelijkbaar met de uitkomsten van een Zweedse populatie van moeders van gezonde kinderen. Het gemiddelde niveau van 'Emotionele Ondersteuning' was 3.73 (range 1-5; SD=0.63). Dit gemiddelde lag aan de hoge kant van de schaal, wat impliceert dat de proefpersonen gemiddeld veel emotionele ondersteuning kregen.
Om de nodige analyses te kunnen uitvoeren was het in dit onderzoek essentieel om het aantal variabelen te reduceren, vandaar dat er een factoranalyse werd uitgevoerd op de vragenlijst betreffende maternele stress. Op die manier werden zes factoren geïdentificeerd: 'Rolrestrictie', 'Relatieproblemen Met Partner', 'Evaluatie van de Verwachte Moeilijkheid', 'Gezondheidsproblemen', 'Sociale Isolatie' en 'Incompetentie'. Deze zes factoren hadden duidelijke conceptuele banden met de subschalen van östberg et al. (1997). Op al deze factoren was de gemiddelde score lager dan drie, behalve voor 'Rolrestrictie'. Dit betekent dat moeders gemiddeld weinig relatieproblemen rapporteerden, weinig gezondheidsproblemen aangaven, de verwachte moeilijkheid van het ouderschap als gemakkelijker dan verwacht evalueerden en dat ze weinig sociaal geïsoleerd waren, maar dat ze zich wel gevangen voelden in hun rol. Dit bevestigt eerder onderzoek.
Maternele stress zou naast de samenhang met 'Emotionele Ondersteuning' ook samenhang vertonen met het opleidingsniveau (verklaarde variantie van het hele model: 25%): respondenten die een hogere stress-score behaalden, rapporteerden minder emotionele ondersteuning en hadden een hoger opleidingsniveau. Deze laatste bevinding komt niet overeen met eerder onderzoek, waarin bleek dat een hoger niveau van stress zou samenhangen met een lager opleidingsniveau.
'Emotionele Ondersteuning' zou verder ook samenhang vertonen met vijf van de zes factoren van maternele stress ('Evaluatie van de Verwachte Moeilijkheid' uitgezonderd). 'Praktische ondersteuning' zou gerelateerd zijn aan 'Relatieproblemen met de partner' en ook aan de 'Evaluatie van de Verwachte Moeilijkheid'. Dit betekent dat moeders die aangeven dat het minder goed gaat in de relatie met hun partner, doorgaans ook minder praktische ondersteuning krijgen. Ook moeders die aangeven dat ze het ouderschap moeilijker vinden dan verwacht, geven aan dat zij minder praktische ondersteuning krijgen.
Betreffende relaties tussen maternele stress en andere demografische variabelen, zijnde leeftijd, afkomst en pariteit kon deze studie geen significant verband aantonen.

Een gezondheidsinterventie gericht op het verhogen van de emotionele ondersteuning, zou waarschijnlijk zijn vruchten afwerpen voor bijvoorbeeld die moeders die een meer dan gemiddeld niveau van maternele stress ervaren. Hoewel er reeds gezondheidsinterventies ontwikkeld en getest zijn voor moeders met een ziek kind, is onderzoek vereist naar de ontwikkeling en evaluatie van gezondheidsinterventies voor pasbevallen moeders met een gezond kind: de noden van beide doelgroepen zouden verschillend kunnen zijn. Het is belangrijk dat zowel preventieve (tijdens de zwangerschap) als curatieve (in het kraambed) interventies worden opgezet en geëvalueerd, om het mogelijk te maken om beide wegen waarop sociale ondersteuning maternele stress kan beïnvloeden (main-effect zowel als bufferend effect) te kunnen onderzoeken. Dit zou misschien kunnen gebeuren binnen de bestaande structuren van gezondheidsvoorlichting, zijnde de prenatale voorbereidingslessen en de beperkt bestaande moedergroepen. Het zou interessant kunnen zijn om te onderzoeken of die moeders, die aan de moedergroepen deelnemen, ook 'Emotionele Ondersteuning' ervaren van de andere moeders (men zou dit verwachten). Momenteel zijn deze moedergroepen nog niet opgenomen in de lijst van het RIZIV (Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering), wat concreet betekent dat er voor deze interventie van de vroedvrouw nog geen terugbetaling door de overheid mogelijk is. Indien onderzoek kan aantonen dat deze moedergroepen een gunstig effect hebben op het niveau van maternele stress, zou dit een degelijk argument kunnen zijn om de overheid te overtuigen van de voordelen van een terugbetaling voor moedergroepen.

Een verklaring voor het verschil in de relatie tussen opleidingsniveau en maternele stress ten opzichte van de populatie in Zweden is misschien te vinden in het verschil in de duur van het moederschapsverlof en in culturele verschillen. De combinatie van een job met het opvoeden van kinderen zou in Vlaanderen misschien moeilijker kunnen zijn. Misschien wordt dit verder versterkt door mogelijk hogere aspiraties bij hoger opgeleiden betreffende het moederschap en hun persoonlijk leven. Dit zijn mogelijke hypotheses, die niet zijn aangetoond in dit onderzoek, maar die zeker verder onderzoek verdienen. Indien deze hypothese door onderzoek bevestigd zou worden, is dit een argument om het moederschapsverlof voor de Vlaamse moeders gevoelig uit te breiden.

Dit onderzoek heeft kunnen aantonen dat er een verband bestaat tussen maternele stress en emotionele ondersteuning. Aangezien het een cross-sectioneel onderzoek is, kunnen er geen uitspraken gedaan worden over causale verbanden. Dit zou verder onderzocht kunnen worden middels een longitudinaal onderzoeksdesign. Verder heeft dit onderzoek zijn waarde kunnen aantonen als piloot-onderzoek en heeft het verschillende nieuwe hypotheses gepostuleerd met maatschappelijke en politieke relevantie, die de moeite zijn om te onderzoeken.

« Overzicht zoekresultaten

Volledig artikel

« Overzicht zoekresultaten